Endometrioza je oboljenje koje karakteriše pojava i usađivanje delova sluzokože materice (endometrijum) izvan svog mesta, odnosno izvan materične šupljine. Bolest je vezana za generativnu dob žene, i ono nastaje i opstaje dok traje funkcija jajnika, ne javlja se pre puberteta, a novi slučajevi ne nastaju nakon menopauze. Žarišta endometrioze reaguju na hormone jajnika, na njoj se odigravaju ciklične promene kao i na sluzokoži materice.

Žarište endometrioze na jajniku

Deli se na unutrašnju i spoljašnju.

Unutrašnja endometrioza materice (endometriosis interna uteri) nastaje iz bazalnog sloja sluzokože materice koji urasta u mišićni deo zida. Urastanje može biti difuzno ili u vidu čvorića. Simptomi su: sekundarno bolne menstruacije, pojačano ili produženo menstrualno krvarenje, povećanje materice. Najčešće se operišu takve pacijentkinje pod dijagnozom miomatozne materice, a tek na patohistološkom nalazu se uoči da se radi o unutrašnjoj endometriozi. Nalazi se u 25-40% žena kod kojih je izvađena materica.

Unutrašnja endometrioza jajovoda nastaje urastanjem bazalnog sloja endometrijuma u intersticijalni deo muskulature jajovoda što dovodi do čvornovatog zadebljanja u spoju materice i jajovoda (endometriosis isthmica nodosa). Jajovodi su delimično ili sasvim neprolazni, što dovodi do steriliteta ili vanmaterične trudnoće.

Spoljašnja endometrioza obuhvata sva endometriotična žarišta izvan materice i intersticijalnog dela tuba. Deli se na intraperitonealnu i ekstraperitonealnu.

Najčešća je ovarijalna endometrioza. Može se javiti kao površni implantat, koji često prsne i dovodi do daljeg širenja bolesti, krvarenja, fibrozne reakcije okolnih tkiva i stvaranja priraslica. Nekada se razvija u dubinu jajnika kada dolazi do postepenog nakupljanja krvi i stvaranja cista ispunjenih tečnošću čokoladnog ili katran izgleda koje se nazivaju čokoladne ili teer ciste. One takođe mogu prsnuti, a izliveni sadržaj slepljuje okolne organe tako da se kod uznapredovale endometrioze stvaraju konglomerat tumori.

Učestalost

Učestalost ovog oboljenja u opštoj populaciji je teško odrediti, jer se sigurna dijagnoza može postaviti jedino vizualizacijom male karlice (laparoskopija i/ili laparotomija). Nalazi se kod 1,8% žena podvrgnutih laparoskopskoj sterilizaciji, u 10-15% žena hospitalizovanih zbog pelvičnih operacija, 6,4% svih ginekoloških operacija, u 5,6-7,9% ukupno hospitalizovanih žena zbog ginekoloških oboljenja bez trudnoće. Najčešće se endometrioza nalazi kod žena sa problemom infertiliteta- 25-35% laparoskopiranih u sklopu ispitivanja uzroka steriliteta.

Patogeneza

Endometriozu je prvi opisao Von Rokitansky 1860 godine. Sve do danas ne postoji potpuna saglasnost o načinu nastanka bolesti. Robert Meyer, vodeći ginekološki patolog početkom prošlog veka dao je teoriju celomske metaplazije, koja objašnjava razvoj bolesti kao proces kontinuirane diferencijacije tkiva celomske opne putem metaplazije. Ova teorija ima mnogo nedostatak ali ima pristalica i danas. Druga teorija je transplantaciona, a putevi širenja su: retrogradna menstruacija, limfni i krvni sudovi, jatrogeni. Danas je od većine ginekologa prihvaćeno da je najčešći način nastanka endometrioze zapravo retrogradna menstruacija. Menstrualni iscedak se sastoji od krvi i funkcionalnog sloja endometrijuma. Najveći deo tog sadržaja ide put cerviksa u vaginu i spoljašnju sredinu. Manji deo preko jajovoda dospeva u trbušnu šupljinu gde može doći do usađivanja (implantacije) delova endometrijuma na okolnim tkivima i organima.

Simptomi

1. Bol vezan za menstrualni ciklus

2. Bol pri odnosu (dyspareunia)

3. Bolnost pri defekaciji kod žarišta na crevima.

4. Bol u maloj karlici (pelvialgia)

5. Hematurija i dizurija kod endometrioze mokraćnih organa.

6. Neplodnost (30-40% pacijentkinja sa endometriozom, dva puta više nego u opštoj populaciji).

Postoje različite klasifikacije endometrioze, najčešće se koristi revidirana klasifikacija Američkog udruženja za fertilitet koja deli ovu bolest na 4 stadijuma, bazirano na akumulaciji bodova u zavisnosti od veličine žarišta, njihovog prodiranja u dubinu tkiva i postojanja priraslica.

Glavni simptomi endometrioze su: bol, adneksalni tumor i infertilitet.

Žarište endometrioze u maloj karlici

Autor: Prof. Dr Nada Topalski - Fišteš

Preuzeto sa sajta http://www.zdravljezene.com/